Julia Maria Keers

Dancing With The Birds

Een vriendin vertelde me ooit bezield over de documentaire Dancing With The Birds, waarbij sommige mannetjesvogels intensief tapdansen om de aandacht van het vrouwtje vast te houden, sommigen helaas niet hoog genoeg kunnen springen en worden overgeslagen, terwijl anderen de meest prachtige kunstwerken maken, waar het vrouwtje minimale interesse voor toont. De documentaire werkt op je lachspieren en is ook een beetje sneu, want de mannetjes doen allemaal verschrikkelijk hun best, maar de vrouwtjes zijn genadeloze criticasters. Zo was er een voorbeeld van een mannetjesvogel die als mogelijk nestje een soort eigen Louvre bij elkaar had gescharreld, maar vervolgens zie je zo’n vrouwtjesvogel zo kritisch kijken van: ‘Maar wat doet dat takje daar? Ik wil dat takje niet daar, dat takje moet niet zo.’ Het vrouwtje hoeft hem alleen maar met haar zwarte kraalogen aan te staren en verder te hupsen om aan te geven dat ze hem ongeschikt vindt. En hij moet maar hopen dat het volgende vrouwtje hem wel ziet zitten. Ik zou persoonlijk ook op zijn van de zenuwen.

Mijn geliefde gaf boven een dubbele espresso in het verwarmde Vesting hotel aan dat mannen diep van binnen nog steeds die paradijsvogels zijn, dat ze zielsgraag indruk op vrouwen willen maken, maar dat ze soms niet weten hoe het allemaal precies moet en ook maar wat doen; sommige mannen deden het op de verkeerde manier en gingen af als gieters. Machtsvertoon, powerplays, opschepperij (en niet te vergeten: brallerige lawaaierigheid) waren volgens mijn geliefde manieren om het mannelijke ego op te bouwen: dit is blijkbaar sterk verbonden met hun bestaansrecht. Zo houdt mijn vriend bijvoorbeeld ontzettend van werken en moet ik hem vaak dwingen om een weekje vrij te nemen. Want in eerste instantie ziet hij er vreselijk tegenop en protesteert hij altijd met een wanhopig oceanisch blauwe blik: ‘Als ik niet werk ben ik zo nutteloos’, wat betekent dat ik hem een poosje om moet praten. Als hij eenmaal vrij heeft, vind hij het toch wel weer fijn, al wil hij met alle geweld de boodschappen doen om zich nuttig te maken. Na wat verdere vragen en verdiepende gesprekken, begreep ik dat werken voor hem verbonden is aan zijn bestaansrecht, en dat gevoel pas te mogen bestaan en een volledige man te zijn als hij goede prestaties leverde en zichzelf bewezen had, zat erg diep. Sommige mensen protesteren tegen de paradijsvogelverklaring voor mannelijk gedrag, maar mijn vriend wierp me een ietwat hopeloze blik met blauwe glimmer: ‘Het is wel gewoon zo.’

For the record: ik houd erg van mannen en mijn leukste herinneringen zijn allemaal met mannen. Ik houd erg van de gekkigheid en eigenwijsheid van mannen, die ze een beetje instinctief lijken te hebben meegekregen. Zo was een goede vriend van me het gedoe met zijn huisjesmelker en de huurcommissie zo zat dat hij gewoon maar gaten in de muur begon te boren en zijn huurwoning zelf begon te verbouwen. Ik vroeg hem bezorgd of dat wel mocht. Hij dacht van niet. Hij vertelde dat hij zo klaar is met de woningmarkt in Amsterdam dat hij een eigen woonboot gaat ontwerpen. Een andere vriend verhuisde van Amsterdam naar Antwerpen, van Antwerpen naar Gent, en toen hij het zat was in Gent propte hij gewoon al zijn spullen met een goede vriend in een vrachtwagen en reden ze weer terug naar Amsterdam. Twee goede vrienden vertelden dat ze bij hun huizenzoektocht deden alsof ze een stelletje waren om hun woonkansen te vergroten en zitten nu tijdelijk in een oud grachtenpand, waar digital nomads van over de wereld komen crashen. Een derde vriend had een huis gekocht in Bussum en kleine lichtjes op de trap aangelegd die met je mee knipperden en van kleur veranderden als je de treden opliep: dat vond-ie leuk. Ik zat ooit naast de achterkleinzoon van Allard Pierson middenin het verkeer van Amsterdam, die over de speaker met zijn moeder belde en zijn springende hondje George een beetje op mijn schoot terug frommelde terwijl hij volkomen zen voorrang nam, ondanks dat er verkeer van vier schillende kanten op ons afkwam. Hij anticipeerde zo goed dat ik hem er nog steeds van verdenk dat hij in onzichtbare dimensies kan denken. Toen ik tegen mijn geliefde mompelde dat er tegenwoordig bijna altijd paywalls voor de stukken van vriendinnen zaten, bouwde hij een Chrome extensie om die te verwijderen. Zelf zou ik dat soort dingen allemaal niet zo snel durven. Ik vind mezelf al een waaghals als ik theezakjes meesmokkel uit een restaurant, dan voel ik me al badass (ter vergelijking: mijn neefje ging de bitcoins in en heeft geloof ik ondertussen meerdere huizen gekocht in Dubai).

Mijn geliefde vond de kapper bovendien altijd maar een hoop gedoe en is er tijdens de lockdowns op gesteld geraakt dat ik zijn haar knip, dus sindsdien heeft hij er bijgelopen als Wolverine (mijn vader wees erop dat ik zijn bakkebaarden laten staan), Hitler (ik had een te lange egale linkerlok overgelaten, heel erg snel weer bijgeknipt) en Edward Scissorhands (omdat ik al babbelend lekker in zijn haar had zitten hakken), maar ook als het net als bij Robbert Pattinson in verschillende toefjes alle kanten opstaat, verschijnt hij er goedgemutst en vrolijk mee op kantoor. Cause who gives a fuck? Mijn vader baalde ooit van een verregende vakantie en besloot de luifel van de camper uit te schuiven terwijl mijn moeder boodschappen deed, zodat we toch eronder buiten spelletjes konden doen; door het gewicht van het water stortte de luifel alleen bovenop ons in, dus toen mijn moeder terugkwam was hij niet jarig (Hoe.Verzin.Je.Het.), maar ik kan nog steeds tranen huilen van het lachen om de herinnering. Mijn serieuze stemming verdwijnt meestal in de buurt van mannen. Ik kan me geen wereld voorstellen zonder de briljante, excentrieke, innovatieve, spontane, aanklooierige natuur van mannen.

Bovendien zijn vrouwen ook niet alleen maar de oermoeders die meteen precies weten wat ze precies met een baby moeten (een vriendin over haar zoon van een jaar: ‘Hij begrijpt het nu gelukkig allemaal wat beter, in het begin begreep hij nergens wat van en ik moest steeds raden wat er was, dat was soms zo zenuwslopend’) of meegaande Hailey Biebers met een bucket hat, wat onze gefilterde persona’s op Instagram je ook willen laten doen geloven. Vrouwen zijn zelf druk met wat het betekent om een vrouw te zijn, dat weten ze zelf niet altijd precies, dat verschilt ook per vrouw. We bestaan uit rijke, gelaagde, ingewikkelde, gemengde, fluctuerende, beïnvloedbare, groeipijn doorstaande en constant veranderende eenheden die druk zijn met existeren en herdefiniëren, om het even concreet te zeggen. Judith Butler is er ook al jaren druk mee. We moeten ons zien te verhouden tot een hoop tegelijkertijd. Ik zou ook niet weten waar nature eindigt en nurture begint, waartoe ik veroordeeld ben door mijn biologie als vrouw en wat ik van binnenuit voel als vrouw, of wanneer ik alleen maar een genderbril opzet met ingesleten ideeën en interpretaties over mijn biologie als vrouw. Vrouwen verschillen daarover van mening, vrouwen verschillen sowieso vaak van mening.

Mijn schoonzusje en ik vroegen ons laatst bijvoorbeeld af wanneer we de scherpe randjes en kantjes van vrouwen in het feminisme gaan integreren, want zonder de acceptatie dat vrouwen ook vals en venijnig kunnen zijn, blijven we steeds in een soort plastische slachtofferrol hangen, terwijl we natuurlijk net zo goed egoïstisch en crafty kunnen zijn. We zijn groepsdieren en we zijn gehecht aan onze autonomie, we zijn aanhankelijk en we zijn eigenwijs, we zijn verzorgend en we klagen over de verzorgende rol. We vertoeven graag in groepen met vrouwen en we zijn ronduit allergisch voor groepen met vrouwen. We willen niet gereduceerd worden tot vrouw, maar doen wel graag een mooie lippenstift op om ons vrouw-zijn te vieren. We dansen in glitterjurkjes om door elkaar gezien te worden en hangen graag thuis in een afgedragen t-shirt van onze vriend op de bank met een knot bovenop ons hoofd. We zijn ook zijn eigenlijk net mensen. Deze complexe materie werd ooit allemaal kernachtig samengevat door Carice van Houten op Instagram: ‘Vrouw zijn, lachen man.’

Heksenjachten

Maar goed; om nog maar een open deur in te trappen; een ‘nee’ valt bij mannen niet altijd even goed. Ik heb vaak meegemaakt dat wanneer ik besloot om het uit te maken en alles dacht goed te hebben besproken, in de veronderstelling dat we begrepen waarom we uit elkaar gingen, ik door mijn voormalige beau ineens als een heks aan de schandpaal werd genageld. Het moment waarop ik me los probeerde te maken omdat een jongen nauwelijks tijd voor me had, constant zelf aan het woord was, gelijktijdig met andere vrouwen ging, lullig deed over literatuur, of niets moest hebben van katten of hamsters, om wat voorbeelden te noemen, dan werden er altijd een paar goede vrienden en mensen in mijn omgeving tot ‘flying monkeys’ ‘onderknuppels’ en ‘afgevaardigden’ gemaakt en opgetrommeld om op me te gaan jagen.

Vervolgens konden er tegelijkertijd vriendelijke e-mails binnenkomen over weer eens samen een koffietje doen en elkaars spullen teruggeven, want de voormalige geliefde wilde me, ondanks dat ik een gevaarlijk heksengebroed was, toch wel graag weer zien. Een ‘nee dank je’ valt niet altijd goed en daar moet je als vrouw medeleven en compassie voor tonen, door vriendelijk en verstandig te blijven. Ik moest de beledigingen van me laten afglijden door rekening te houden met het gekneusde, broze en kwetsbare mannelijke ego. Ik moest empathie opbrengen voor al die gekke, beledigde en wanhopige marsmannetjes, want hun gedrag was een beetje sneu.

Jongens moesten immers door schade en schande mannen worden, de buitenwereld in tuimelen om kleerscheuren op te lopen, op hun snuit gaan voordat er iets begon te dagen. Hoe meer privileges ze genieten, des te langer het over het algemeen duurt voordat ze eindelijk zelf eens backbone en een sterke ruggengraat ontwikkelen. Take the high road and stay classy, is over het algemeen wel het advies voor vrouwen. Wanneer een verwend ex-vriendje zich misdroeg door me als een witchy lady of duistere nimf af te schilderen, zei mijn moeder, die het sprookjesbos als kind onvergetelijk vond: maak er in je hoofd maar gewoon een boos kaboutertje van.

Voor wie denkt; vrouwen als gevaarlijke, oogverblindende nimfen die harten verscheuren, dat is nogal gechargeerd en overdreven, dat is het ook, en die eeuwenoude, ingesleten en melodramatische klassiekers en cliché typeringen van vrouwen, maken het voor de meeste vrouwen – die ondanks dat ze kinderen kunnen baren, veelal ook gewoon maar drukke en multitaskende mensen zijn – in de buitenwereld niet altijd even makkelijk. Vrouwen leren al vroeg op school, op straat, op de dansvloer: de-escaleren die shit. Mannen kunnen soms een beetje maf doen – gewoon niet te diep op ingaan of te moeilijk over doen als je ineens een klap op je billen krijgt of het slachtoffer wordt van langdurige lastercampagnes.

Machtsposities

Dat bovenstaande situaties met dubbele of verkeerde intenties, soms pijnlijk en kwetsend voor jonge vrouwen zijn, is natuurlijk een gegeven, maar een vrouw die besluit om vlammend van verontwaardiging voor zichzelf op te komen en de situatie recht te zetten, riskeert als een overdreven emotionele, hysterische en instabiele madwoman te worden weggezet. Het is nooit makkelijk om dit soort kwesties zomaar even aan de kaak te stellen. Door de geschiedenis heen zijn vrouwen over het algemeen behandeld als onbetrouwbare vertellers, wier stemmen er minder toedoen. Er zit meestal maar één ding op om te voorkomen dat je in een modderpoel met ellende zinkt: verder gaan met je leven.

Niet onbelangrijk: de vraag of de vrouw jou ook ziet zitten

Sommige vrouwen hebben gelukkig vrijheid om verder te gaan met hun leven omdat de grensoverschrijdende gebeurtenissen niet zo groot waren dat ze hun leven compleet gingen beheersen. Bij een goede vriendin van me was dat wel het geval en door de behandelingen in de psychiatrie, kwam ze van de regen in de drup. Ze kwam bij iedere vervolgbehandeling in een steeds grotere clusterfuck terecht, waarin haar vooral meer medicatie en minder nazorg werd gegeven. Ze werd aangemoedigd om haar trauma’s aan te gaan en onder ogen te komen, maar kreeg geen goede begeleiding en werd tegelijkertijd in de gezondheidszorg aan haar lot overgelaten, juist op de plek waar ze haar veiligheid hadden moeten bieden en in bescherming hadden moeten nemen. Ik wist door de gesprekken die we hadden gevoerd dat ze een flink innerlijk gevecht had geleverd met de stem in haar hoofd die haar vertelde dat ze het niet waard was om te blijven leven; ze kon heel goed, introspectief en helder denken, op de momenten dat zij sterker was dan die stem. Toch vond mijn boosheid over haar einde niet altijd evenveel wederhoor; het was ontzettend ingewikkelde materie en misschien was er al van alles mis met haar geweest voor het trauma van het misbruik. Ik heb dat nooit geloofd. Die duisternis hoorde niet bij haar: die is haar aangedaan.

Dat is een beetje waar het soms wringt in onze cultuur: er wordt jongens geleerd dat ze ondernemend, dominant en sterk moeten zijn om indruk te maken op vrouwen, maar je moet natuurlijk wel in de bijsluiter vermelden dat vrouwen behoorlijk kieskeurig zijn en dat het ritueel dus allemaal sterk afhangt van de vraag of de vrouw jou ook ziet zitten. Dat is geen irrelevant, grillig of klein detail, het is geen bijzaak, het is ook niet van een lagere of een andere orde, of een soort leuke bijkomstigheid.

Bovendien zit er een cruciaal verschil tussen een vrouw veroveren met je wie je samen een nest wilt bouwen en misbruik maken van je machtspositie om er aantrekkelijke vrouwtjes voor jezelf erbij en ernaast te regelen, terwijl je al een vrouw of zelfs een eigen gezin hebt. Deze houding, die meestal samengaat met een superieure ondertoon die impliceert dat ze er volledig toe gerechtigd zijn, suggereert een ongezonde en onbeschofte entitlement van mannen naar vrouwen toe. Dit maakt onderdeel uit van een groter maatschappelijk probleem. Het past precies in het patroon waardoor er steeds opnieuw grenzen worden overschreden.

Het patroon waarin sommige mannen blijkbaar denken dat ze wel dickpics naar jonge meisjes kunnen sturen en seksueel geweld plegen omdat ze daar toevallig zin in hebben, onder de valse belofte dat ze die meisjes wel beroemd en succesvol zullen maken. Dat ze haar wel haar stem zullen geven en belangrijk zullen maken, als hij er nou maar even op mag. Het bedekken van een seksueel misdrijf of seksuele mishandeling door het slachtoffer te manipuleren en haar werkelijkheidsbeleving te ondermijnen, in een poging om haar zo monddood te maken, heeft ingrijpende gevolgen.

Om zo’n “man” in kwestie tot de orde te manen door Ben Je Nou Helemaal Betoeterd of Noem Je Dit Beschaafd,  Achterlijke Gladiool of Waar Zitten Je Hersens Man te roepen, of om ergens echt een zaak van te maken, moet je als jonge vrouw behoorlijk stevig in je schoenen staan; je moet onafhankelijk genoeg zijn om dit dwars door machtsposities, spelletjes, intimidatie en vormen van manipulatie heen te doen. Het kan ontzettend negatief voor een slachtoffer uitpakken: dus hoewel het niet goed is, begrijp ik het zwijgen van veel vrouwen. Al hoop ik natuurlijk dat daar nu met alle verhalen die naar buiten komen eindelijk een ommezwaai in komt en dit in de toekomst minder wordt.

Wat me het meest dwarszit aan deze misselijkmakende vormen van misbruik is niet alleen het fysieke geweld zelf, maar de psychologische manipulatie, waarin de daders de situatie omdraaien en het slachtoffer medeplichting proberen te maken aan het misdrijf; dat de werkelijkheid wordt vervormd naar de werkelijkheid die de man goed uitkomt. Dat meisjes aan zichzelf en aan wat zich werkelijk heeft afgespeeld gaan twijfelen omdat alles wat zij erover denken, door voelen en van vinden er zogenaamd niet toedoet, omdat aan hen wordt verteld en meegedeeld dat hun eigen stem er niet toedoet, dat hun beleving er niet toedoet, dat hun pijn er niet toedoet, dat hun ervaring er niet toedoet, omdat ze maar meisjes zijn.